Mediacja czy sąd polubowny
Czym różni się mediacja od arbitrażu?
Mediacja to dobrowolne postępowanie, w którym bezstronny mediator pomaga stronom sporu samodzielnie wypracować porozumienie; sąd polubowny, inaczej arbitraż, sam wydaje rozstrzygnięcie zamiast sądu powszechnego. Według Kodeksu postępowania cywilnego mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu, przed procesem albo za zgodą stron w jego trakcie. Sądowi polubownemu można poddać spory o prawa majątkowe oraz spory o prawa niemajątkowe, które mogą być przedmiotem ugody sądowej.
| Cecha | Mediacja | Sąd polubowny |
|---|---|---|
| Kto decyduje | same strony, mediator pomaga | arbiter albo trybunał arbitrażowy |
| Podstawa | umowa o mediację albo skierowanie przez sąd | zapis na sąd polubowny w umowie |
| Wynik | ugoda, jeśli strony się porozumieją | wyrok sądu polubownego |
Jak zapisać sąd polubowny w umowie?
Poddanie sporu sądowi polubownemu wymaga umowy stron, czyli zapisu na sąd polubowny, i może wskazywać konkretny stały sąd polubowny. Najprościej zrobić to przy podpisywaniu umowy z kontrahentem. Sąd Arbitrażowy przy KIG publikuje na swojej stronie wzór takiej klauzuli: spory z umowy rozstrzyga ostatecznie trybunał arbitrażowy według regulaminu tego sądu, obowiązującego w dniu wszczęcia postępowania. Ma też wzór klauzuli łączonej, w której strony najpierw próbują mediacji, a dopiero potem idą do arbitrażu. Przed wpisaniem klauzuli do ważnej umowy warto skonsultować jej treść z prawnikiem.
Sądy arbitrażowe w Warszawie
Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej (ul. Trębacka 4, tel. 22 630 98 06, czynny w dni robocze w godzinach 9.00-15.00) zajmuje się głównie sprawami cywilnymi, w tym gospodarczymi, i prowadzi też mediacje. Sąd Arbitrażowy przy Konfederacji Lewiatan mieści się przy ul. Zbyszka Cybulskiego 5 i jest czynny w dni robocze w godzinach 8.00-16.00.
Ile kosztuje postępowanie przed sądem arbitrażowym?
Według taryfy opłat SA KIG obowiązującej od 1 stycznia 2025 roku opłata rejestracyjna wynosi 3000 zł, a opłata arbitrażowa przy sporze do 50 000 zł to 10 000 zł. Gdy spór rozstrzyga jeden arbiter, strona płaci 60% opłaty arbitrażowej. W Sądzie Arbitrażowym przy Lewiatanie opłata administracyjna wynosi od 500 zł do 2000 zł zależnie od wartości sporu, a opłata arbitrażowa przy sporze do 20 000 zł to 12,5% jego wartości, nie mniej niż 1500 zł. Do wszystkich kwot z taryf dolicza się VAT, a na stronie SA KIG jest kalkulator kosztów.
Centrum Mediacji przy KIG
Centrum Mediacji przy Krajowej Izbie Gospodarczej działa przy ul. Trębackiej 4 jako osobna jednostka izby. Według regulaminu mediacyjnego opłata rejestracyjna wynosi 500 zł, a każda ze stron płaci opłatę mediacyjną zależną od wartości sporu:
| Wartość sporu | Opłata od każdej strony | Posiedzenia w cenie |
|---|---|---|
| do 50 000 zł | 1 000 zł | 2 |
| powyżej 50 000 do 100 000 zł | 1 500 zł | 3 |
| powyżej 100 000 do 200 000 zł | 2 000 zł | 4 |
| powyżej 200 000 do 500 000 zł | 3 000 zł | 5 |
Każde dodatkowe posiedzenie kosztuje 350 zł od strony, a do opłat dolicza się VAT. Postępowanie powinno się zakończyć w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia przez mediatora, ale strony mogą się umówić na dłuższy termin. Mediacje i sąd arbitrażowy dla członków ma też Warszawska Izba Gospodarcza, opisana w przewodniku po izbach gospodarczych na Mazowszu.
Stali mediatorzy przy sądach okręgowych
Gdzie znaleźć stałego mediatora na Mazowszu?
Listy stałych mediatorów prowadzą prezesi sądów okręgowych, a Ministerstwo Sprawiedliwości odsyła do zakładek „Mediacje” na stronach sądów. Na Mazowszu jest sześć sądów okręgowych:
- Sąd Okręgowy w Warszawie: w BIP strefa dla szukających mediatora, z listami mediatorów, spisem ośrodków mediacyjnych i dyżurami telefonicznymi,
- Sąd Okręgowy Warszawa-Praga: lista stałych mediatorów w pliku PDF, ze specjalizacją, np. mediacje gospodarcze,
- Sąd Okręgowy w Radomiu: zakładka Mediacja, listy mediatorów,
- Sąd Okręgowy w Płocku: zakładka Mediacje, listy i wykazy mediatorów oraz dyżury,
- Sąd Okręgowy w Siedlcach: zakładka Mediacje, listy stałych mediatorów w plikach z datą,
- Sąd Okręgowy w Ostrołęce: listy i wykazy mediatorów oraz dyżury telefoniczne.
Mediatora nie trzeba wybierać z listy: strony mogą wybrać dowolną osobę. Mediacje dla firm prowadzą też ośrodki mediacyjne, np. warszawski oddział Polskiego Centrum Mediacji, który ma trzy ośrodki w Warszawie i filie m.in. w Otwocku, Legionowie, Siedlcach i Nowym Dworze Mazowieckim.
Rzecznik MŚP
Czy Rzecznik MŚP pomaga w sporze z kontrahentem?
Nie w sporze między firmami. Do zadań Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców należy wspieranie mediacji między przedsiębiorcami a organami administracji oraz interwencje w indywidualnych sprawach. W sporze z kontrahentem trzeba więc skorzystać z mediatora albo sądu polubownego. Inne przewodniki po sprawach urzędowych są w dziale Urzędy i formalności, m.in. o placówkach ZUS na Mazowszu.
Najczęstsze pytania
Czy mediacja jest obowiązkowa?
Nie. Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że mediacja jest dobrowolna i prowadzi się ją na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu.
Czy mogę wybrać mediatora spoza listy sądu?
Tak. Strony mogą wybrać dowolnego mediatora, również spoza listy prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego.
Stan na 14 października 2026 roku.
